به گفته رسانهها، شرکتهای هوش مصنوعی هزاران جلد کتاب دست دوم را جهت آموزش مدلهای زبانی بزرگ خریداری میکنند، سپس آنها را دیجیتالی و از بین میبرند که این امر به بحثهایی در مورد حق چاپ نویسنده را به شکل گسترده ای دامن میزند.
به گفته رسانههای آمریکایی، آلمانی و سوئیسی، فروشندگان کتابهای دست دوم در سرتاسر اروپا از ابتدای سال جاری گزارش دادهاند که سفارشهای غیرمعمول بزرگی از شرکت کانادایی Zoom Books دریافت کردهاند.
به گفته فروشندگان کتاب، این شرکت در درجه اول آثار غیرداستانی و دانشگاهی منتشر شده در دهه 1970 را هدف قرار داده و دهها یا حتی صدها کتاب از برخی فروشندگان خریداری کرده، سپس کتابها ابتدا به انبارهای موقت در آلمان وبعدا به کانادا و ایالات متحده ارسال میشوند.
اسکن و تخریب در مقیاس صنعتی:
به گزارش واشنگتن پست، یکی از بزرگترین و قدیمیترین روزنامههای روزانه در ایالات متحده، بسیاری از کتابها تحت "اسکن تخریبی" قرار میگیرند، روشی که در آن صحافی آنها جدا میشود، صفحات آنها با تجهیزات صنعتی پرسرعت اسکن میشوند و نسخههای فیزیکی باقی مانده بازیافت میشوند.
این روزنامه همچنین گزارش میدهد که شرکت هوش مصنوعی آنتروپیک، دهها میلیون دالر برای خرید و دیجیتالی کردن میلیونها جلد کتاب چاپی به عنوان بخشی از ابتکار "پروژه پاناما" خود هزینه کرده است.
طبق اسناد دست داشته ای محکمه، این شرکت متخصصانی را استخدام کرده است که در پروژه دیجیتالی کردن کتاب در مقیاس بزرگ گوگل کار کرده بودند.
زوم بوکس Zoom Books اتهامات مبنی بر نقش داشتن در دیجیتالی کردن و از بین بردن کتابها به منظور توسعه هوش مصنوعی را رد کرد.
نگرانیهای فزاینده در مورد حق چاپ:
این رویه بحثها را در مورد اینکه آیا قوانین فعلی حق چاپ به طورکافی استفاده از کتابها در آموزش هوش مصنوعی تنظیم میکنند را تشدید کرده است.
جنیس لنارتز Jannis Lennartz از دانشگاه هومبولت در برلین، در یک پست وبلاگ اخیر با عنوان "هوش مصنوعی در حال مصرف دنیای کتاب است"، خاطرنشان کرد که افزایش تقاضا برای کتابهای دست دوم به مسائل حقوقی حل نشده و نگرانیهای فرهنگی گستردهتر اشاره دارد.
لنارتز اظهار داشت که توسعهدهندگان هوش مصنوعی با کاهش منابع آموزشی دیجیتال، به طور فزایندهای به کتابهای فیزیکی روی میآورند.
او خاطرنشان کرد که احکام اخیر محاکم ایالات متحده در مورد شرکتهای هوش مصنوعی آنتروپیک و متا عموماً به نفع شرکتهایی است که تحت دکترین استفاده منصفانه، استفاده از آثار دارای حق چاپ را تحت شرایط خاص و بدون اجازه دارنده حق چاپ مجاز میدانند.
او تأکید کرد که این احکام آزادی نامحدود برای استفاده از آثار دارای حق چاپ را اعطا نمیکنند. لنارتز همچنین خاطرنشان کرد که قانون اروپا رویکرد متفاوتی را اتخاذ میکند.
برخلاف دکترین استفاده منصفانه ایالات متحده، دستورالعمل حق چاپ اتحادیه اروپا در بازار واحد دیجیتال، استخراج متن و داده از آثار دارای حق چاپ را تحت شرایط خاص مجاز میداند، در حالی که به دارندگان حق چاپ حق میدهد تا آثار خود را از چنین استفادهای مستثنی کنند.
به گفته لنارتز، وضعیت کتابهای منتشر شده قبل از این دستورالعمل هنوز مشخص نیست. بسیاری از نسخههای قدیمیتر فاقد بیانیه معافیت از این استفاده هستند و برخی از ناشران و نویسندگان دیگر نمیتوانند از حقوق خود استفاده کنند.
این بحثها پس از طرح دعوی هایی علیه گوگل به دلیل دیجیتالی کردن بیش از 40 میلیون کتاب، دوباره مطرح شد. محاکم ایالات متحده حکم دادند که پایگاه داده قابل جستجو و پیشنمایشهای محدود متن گوگل، دگرگونکننده بوده و جایگزین بازار آثار اصلی نمیشوند، بنابراین این پروژه را استفاده منصفانه میدانند.
واکنش نویسندگان:
نویسندگان و ناشران همچنان با افزایش استفاده از آثار دارای حق چاپ در آموزش هوش مصنوعی مخالف هستند. در اوایل سال جاری، هزاران نویسنده کتابی نمادین اما خالی با عنوان "این کتاب را نه دزدید" منتشر کردند تا به استفاده غیرمجاز یا بدون پرداخت هزینه از آثارشان اعتراض کنند.
این بحث به پلاتفورمهای نشر دیجیتال نیز گسترش یافته است. آمازون در دسامبر 2025 ویژگی جدیدی را به کتابخوان الکترونیکی کیندل خود اضافه کرد که به خوانندگان اجازه میدهد از طریق هوش مصنوعی با کتابها تعامل داشته باشند.
برخی از نویسندگان ابراز نگرانی کردند که آثار دارای حق چاپ میتوانند برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی استفاده شوند.
با این حال، آمازون اظهار داشت که این ویژگی از محتوای کتاب برای آموزش هوش مصنوعی استفاده نمیکند و تابعی است که قابلیتهای جستجوی موجود کیندل را گسترش میدهد.
