ایران در واکنش به حملات اسرائیل و امریکا، آسمان خلیج را بست

تشدید درگیری میان اسرائیل، ایالات متحده و ایران به بسته شدن گستردهٔ حریم هوایی در سراسر خلیج انجامیده و ترافیک هوایی جهانی را از طریق برخی از پرترددترین مرکزهای ترانزیتی جهان مختل کرده است.

در دو دههٔ گذشته، دبی، ابوظبی و دوحه به نقاط مرکزی ترانزیت تبدیل شده‌اند که اروپا و امریکا را با آسیا، افریقا و اقیانوسیه مرتبط می‌سازند. محدودیت‌های کنونی حریم هوایی این نقش را دچار اختلال کرده و بر شبکه‌های هوایی جهانی تأثیرات ناپایدار طولانی‌مدت گذاشته و در عین حال هزینه‌های عملیاتی و بیمه را برای خطوط هوایی در سراسر جهان افزایش می‌دهد.

در ساعات اولیهٔ 28 فبروری، اسرائیل و امریکا حملات هوایی مشترکی را علیه اهدافی در ایران آغاز کردند. تهران در پاسخ، پایگاه‌ها و تاسیسات لجستیکی نظامی امریکا را در چندین کشور عربی منطقه هدف قرار داد که به اعمال محدودیت‌های گسترده در حریم هوایی در سراسر منطقه انجامید.

بسته شدن حریم هوایی، هشدارهای امنیتی

براساس داده‌های  فلایت رادار 24، حریم هوایی بر فراز ایران، عراق، اسرائیل، قطر، بحرین، کویت و سوریه تا روز دوشنبه عملاً بسته  شده و تنها بخش‌هایی از حریم هوایی امارات متحدهٔ عربی و عربستان سعودی باز مانده بودند.

میدان هوایی ابوظبی در رسانه اجتماعی X مستقر در ایالات متحده در یک پست که حالا حذف شده، گزارش داد که در یک حادثه در میدان هوایی بین المللی زاید یک نفر کشته و هفت نفر زخمی شده‌اند.

آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیهٔ اروپا اعلام کرده است که در سراسر منطقه «میزان ریسک پر خطر برای هوانوردی غیرنظامی» وجود دارد.

لغو هزاران پرواز

این اختلال هزاران پرواز را زمین‌گیر کرده است. شرکت تحلیل هوانوردی Cirium گفته است که فقط در روز اول مارچ بیش از 2,000 پرواز به مقصد شرق میانه لغو شده‌اند که رقمی نزدیک به نیمی از برنامهٔ عملیاتی آن روز را تشکیل می‌دهد. داده‌های FlightAware نشان می‌دهد که نزدیک به 2,800 پرواز در روز شنبه و بیش از 3,400 پرواز در روز یکشنبه در هفت فرودگاه اصلی منطقه کنسل شده‌اند.

به گفتهFlightGlobal  تعطیلی هاب‌های بزرگ خلیج، از جمله دبی — پرترددترین فرودگاه جهان از نظر ترافیک بین‌المللی — را به‌عنوان حادترین شوک در بخش هوانوردی از زمان پاندمی کووید-19 توصیف کرده است.

فرودگاه بین‌المللی دوبی در سال 2024 میزبان 92.3 میلیون مسافر بود. شرکت Emirates در دوازده ماه منتهی به شروع درگیری 43.6 میلیون مسافر را جابجا کرد. به گفتهٔ Cirium، همراه با Qatar Airways و Etihad Airways، این سه شرکت معمولاً حدود 90,000 مسافر ترانزیتی را روزانه از طریق هاب‌های خود مدیریت می‌کنند.

هر سه شرکت ترانسپورت عمدهٔ خلیج در ابتدا با توجه به بسته شدن گستردهٔ حریم هوایی در سراسر شرق میانه عملیات خود را تعلیق کردند.

شرکت‌هایEmirates  و Etihad اکثر پروازهای برنامه‌ریزی‌شده را به تعویق انداختند و هر دو شرکت تنها تعداد محدودی پرواز ویژه، مانند بازگردانی شهروندان را انجام می‌دهند تا زمانی که بازگشایی امن حریم هوایی تأیید شود.

پروازهای ورودی و خروجی Qatar Airways به دوحه به‌دلیل بسته بودن حریم هوایی قطر موقتاً به تعلیق درآمده‌اند. این شرکت اعلام کرده است که پس از تأیید بازگشایی امن از سوی ادارهٔ هوانوردی ملکی قطر خدمات را ازسر خواهد گرفت. انتظار می‌رود به‌روزرسانی در 4 مارچ اعلام شود.

خط هوایی ملی اسرائیل، El Al نیز یه دلیل بسته بودن حریم هوایی این کشور، پروازهای برنامه‌ریزی‌شده را لغو کرده است. همچنین تذکر داده شد که اختلالات عملیاتی بیشتر ممکن در جریان درگیری منطقوی جاری به وجود بیاید.

تأثیرات جهانی

این تأثیرات به فراتر از خلیج گسترش یافته است. خطوط هوایی در آسیا و اروپا سرویس‌ها را تعلیق یا مسیرهای خود را در جهت دوری از حریم هوایی بسته شده، تغییر داده‌اند. Air India پروازها از دهلی، بمبئی و امریتسار به شهرهای عمدهٔ اروپایی و امریکای شمالی را متوقف کرده و خدمات بین هند و چندین مقصد شرق میانه‌ای را به تعلیق درآورده است.

شرکتSingapore Airlines  و شاخه کم‌هزینهٔ آن Scoot پروازهای شرق میانه را تا 7 مارچ لغو کردند، در حالی که گروه Lufthansa تا 8 مارچ پروازها به چندین شهر منطقه‌ را به حالت تعلیق درآورده است.

شرکت‌هایAir France  و KLM نیز خدمات به چندین مقصد خلیجی را متوقف کرده‌اند. روزنامهٔ The Guardian گزارش داده است که 115,000 مسافر استرالیایی از جمله کسانی بوده‌اند که تحت تأثیر این اختلالات قرار گرفته‌اند. این در حالی است که FreightWaves گفته است Qatar Airways به‌دلیل تعلیق پزوازها نتوانسته حدود 13 تُن ظرفیت بار روزانه را جابجا کند.

براساس گزارش Insurance Business، تغییر مسیر پروازها 30 تا 90 دقیقه به برخی مسیرها اضافه می‌کند که سبب افزایش مصرف سوخت و هزینهٔ نگهداری می‌شود؛ هزینه‌هایی که در سه سال گذشته حدود 39 فیصد افزایش یافته‌اند.