اردوغان در پاسخ به سوالات خبرنگاران درداخل طیاره هنگام بازگشت، اظهار داشت که به دعوت صدر جباروف، رئیس جمهور قرقیزستان، تورکیه به صفت «مهمان افتخاری» در اجلاس امسال SCO شرکت کرده است، زیرا تورکیه «شریک گفتگوی» این سازمان است. اردوغان با یادآوری اینکه در مراسم افتتاحیه ششمین دور بازی‌های جهانی عشایر در شام  ۳۱ آگست منحیث بخشی از تماس‌هایش شرکت کرده بود، اظهار داشت که در این مراسم از ورزشکاران استقبال کرده‌اند. اردوغان با اشاره به سالگرد استقلال قرقیزستان گفت: «به همین مناسبت، بار دیگر از صمیم قلب به مردم برادر قرقیزستان در روز استقلال ۳۱ آگست تبریک می‌گویم و از طریق برادر ارجمندم آقای جباروف، عمیق‌ترین شکران و قدردانی خود را از مردم قرقیزستان به خاطر مهمان‌نوازی‌شان ابراز می‌کنم.»

رئیس جمهور اردوغان به موارد زیر اشاره کرد:

سازمان همکاری شانگهای که پایه‌های آن ۳۰ سال قبل زیر نام «شانگهای پنج» گذاشته شد، به بزرگترین سازمان منطقوی تبدیل شده و تقریباً ۳۰ کشور و سازمان بین‌المللی را گرد هم آورده است.  این سازمان، یگانه ساختاریست که منطقه آسیا و اقیانوسیه و خاورمیانه را متحد کرده و نمایانگر یک ساختار اقتصادی با مجموع ۳۵ تریلیون دالر و جمعیتی بیش از ۴ میلیارد نفر است.  حجم تجارت ما با کشورهای عضو این سازمان به تنهایی سالانه به ۱۵۰ میلیارد دالر نزدیک می‌شود. ما منحیث تورکیه، با اقتصاد در حال توسعه و موقعیت استراتژیک خود بین شرق و غرب، در تلاشیم تا روابط خود را با این جغرافیای وسیع اقتصادی و انسانی افزایش دهیم. در واقع، ابتکار "تعامل مجدد با آسیا" که در سال ۲۰۱۹ اعلام شد، بازتابی از این تفکر است. عامل مهم دیگری که ما را به سازمان همکاری شانگهای نزدیک‌تر می‌کند، فرهنگ مشترک ما در مورد مالکیت منطقوی است. در سخنرانی خود در اجلاس، ضمن اینکه فرصتی برای توضیح برخورد دیپلماتیک خود مبتنی بر چندجانبه‌گرایی و همکاری داشتم، به این نکته توجه کردم. اطلاعاتی در مورد کار خود در مورد موضوعاتی مانند مبارزه با تغییرات اقلیمی و انرژی که از عدالت جهانی، ثبات و توسعه پایدار جدایی‌ناپذیر هستند، ارائه دادم.

رئیس جمهور اردوغان با بیان اینکه: «در حاشیه اجلاس با همتایان خود جلساتی داشتم.» گفت: راجع به موضوعات دستور کار خود به تفصیل با رهبران آذربایجان، قرقیزستان و فدراسیون روسیه بحث و گفتگو داشته ونیز با همتایان خود، از جمله منشی عمومی  سازمان ملل متحد، تبادل نظر کردم. همانطور که همیشه اعلام کرده‌ایم، به صفت غربی‌ترین کشور آسیایی و شرقی‌ترین کشور اروپایی، ما همچنان بخشی طبیعی از هر ابتکار عملی خواهیم بود که ارزش‌های ما را به اشتراک بگذارد. به طور خاص، ما موضع اصولی خود را در قبال حل و فصل درگیری‌ها و بحران‌های مختلف در منطقه خود از طریق گفتگو و دیپلماسی مبتنی بر قوانین بین‌المللی حفظ خواهیم کرد. با این اوصاف، امیدوارم سفر ما برای کشور، ملت، منطقه و تمام بشریت مفید واقع گردد.

«همه شاهدند که تورکیه فرصت‌های بزرگی دارد»

اجلاس بیشکک، نمایشی ملموس از اراده کشورمان برای تنوع بخشیدن به گزینه‌های اقتصادی، سیاسی و استراتژیک خود بوده است. ما به صفت تورکیه، روابط تجاری و اقتصادی دوجانبه‌ای با کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای داریم. اکنون همه شاهدند که تورکیه در جغرافیای وسیعی که از چین تا آسیای مرکزی و از روسیه تا آسیای جنوبی امتداد دارد، فرصت‌های تجاری و اقتصادی بزرگی دارد. در سال‌های اخیر، پیشرفت‌های قابل توجهی در روابط ما با این سازمان حاصل شده است که نشان دهنده برخورد چندوجهی سیاست خارجی ما است. تورکیه کشوری است که می‌تواند روابط متوازنی را هم با غرب و هم با شرق برقرار کند و بر این اساس، روابط خود را تعمیق بخشد. این برخورد تورکیه همچنین هدف آن را برای یافتن راه‌حل‌هایی برای مشکلات جهانی بر اساس همکاری و چندجانبه‌گرایی مؤثر تقویت می‌کند. این امکان برای ما وجود دارد که روابط با سازمان همکاری شانگهای را در آینده به سطوح بالاتری برسانیم. من به ویژه می‌خواهم بر این نکته تأکید کنم: چشم‌انداز عضویت تورکیه در این سازمان به معنای جدایی از یک بلاک و یا رو گرداندن از غرب نیست. هدف ما عبارت از افزایش نفوذ مان با یک دیدگاه ۳۶۰ درجه بوده است.

"این یک واقعیت تثبیت شده است که صلح، پیروز و برنده خواهد شد، نه جنگ."

ما یک دیدار دوجانبه با آقای پوتین داشتیم. در این دیدار، فرصت یافتیم تا در مورد تحولات بین روسیه و اوکراین بحث کنیم و این بسیار سازنده بود. این دیدار در فضایی بسیار صمیمانه برگزار شد. ما در بسیاری از زمینه‌ها، از انرژی گرفته تا تجارت، از گردشگری گرفته تا سرمایه‌گذاری، همکاری قابل توجهی با روسیه داریم. مهمتر از همه، ما میزبان میلیون‌ها گردشگر روسی در کشورمان هستیم. هیچ کشور دیگری چنین تعداد زیادی گردشگر به تورکیه ندارد. همانطور که می‌دانید، آلمان قبلاً در موقعیت خوبی بود. اما روسیه بعداً از آنها پیشی گرفت. تورکیه در حل مسالمت‌آمیز درگیری‌ها در منطقه ای مان نقش بارزی دارد. انتظار ما و آقای پوتین این است که جنگ بین روسیه و اوکراین هر چه سریع‌تر به طور مسالمت‌آمیز پایان یابد. ما می‌خواهیم هر چه سریع‌تر یک روند صلح بین روسیه و اوکراین در این منطقه برقرار شود تا صلح در منطقه حاکم گردد. واضح است که این جنگ نتیجه مثبتی برای منطقه  و جهان یا طرف‌های درگیر نداشته است. بنابراین، آیا پوتین از این موضوع خوشحال است؟ او خوشحال نیست. او همچنین امیدوار است که این موضوع هر چه سریعتر با موفقیت حل و فصل شود. ما به آقای پوتین ابراز کردیم که آماده‌ایم هر کاری که از دستمان بر می‌آید برای صلح انجام دهیم. این یک واقعیت است که «صلح، پیروز و برنده خواهد شد، نه جنگ." بنابراین، ما آماده‌ایم تا تمام تلاش خود را برای دستیابی به این هدف انجام دهیم.

" همچنان ما با برادرانمان به راه خود ادامه خواهیم داد و قوی‌تر خواهیم شد."

جلسه‌ای که در استانبول در مورد (توافقنامه ای مکه) برگزار شد، بسیار مهم است. کمیته استراتژی، سیاست و نظامی برای برداشتن اولین گام مشخص در ایجاد این اتحاد تشکیل جلسه داد. وزرای امور خارجه، وزرای دفاع ملی و روسای قوماندانی های مرکزی قوای سه کشور با هم ملاقات کردند. بر اساس برخورد ما مبنی بر برداشتن گام‌های مشخص در اسرع وقت، مسائل تخنیکی که باید به آنها پرداخته شود را تشریح کردیم. اول و مهمتر از همه، ایجاد و عملیاتی کردنیک سکر تریت مرکزی ضروری است. در اینجا باید به مسائل نظامی و سیاسی پرداخته شود. صنایع دفاعی یک حوزه مهم همکاری است. همچنین مسائل تخنیکی مانند آموزش نظامی، استانداردسازی نظامی، تهدیدات نظامی و به اشتراک گذاشتن توانایی‌ها و منابع در چارچوب همکاری‌های عملیاتی نظامی مورد بحث قرار گرفت. تصمیماتی در مورد زمان و چگونگی اجرای این موارد گرفته شد. کشورهای بسیار کمی هستند که آشکارا با این اتحاد مخالفت می‌کنند، اما کشورهایی نیز هستند که مخفیانه واکنش نشان می‌دهند. تعادل بین عربستان سعودی، پاکستان و تورکیه انتقاد آشکار از این اتحاد را برای بسیاری از بازیگران دشوار می‌کند. این اتحاد برای ثبات و امنیت در منطقه ما ایجاد شده است. ما به مسیر خود ادامه خواهیم داد و در کنار برادرانمان قوی‌تر خواهیم شد.

(توافق مکه) "ما یک برنامه، یک جدول زمانی داریم."

(در مورد روند "تورکیه بدون ترور") در چنین حوادث، تعیین یک مقطع زمانی، برای برنامه‌ریزی این روند امکان‌پذیر نیست. ما روند "تورکیه بدون ترور" را به صفت یک موضوع هدف می‌بینیم نه یک موضوع زمان. ما به این موضوع از این طریق نزدیک خواهیم شد. البته، به صفت یک دولت، ما یک نقشه راه، یک برنامه، یک جدول زمانی داریم. نهادهای مربوطه ما در حال حاضر در مورد این روند با هماهنگی کار می‌کنند. اجماع قوی که پارلمان ما در این مرحله نشان داده است، مهم و بسیار ارزشمند است. کمیته نظارت، که به ریاست جودت ییلماز، معاون رئیس جمهور ما، تشکیل شده است، برنامه‌ریزی مراحلی را که باید در چارچوب وظایف تعریف شده در قانون انجام شود، آغاز کرده است. برای اجرای قانون، این سازمان باید سلاح‌های خود را زمین بگذارد و منحل شود. چگونگی تعیین و تأیید در این زمینه مشخص است. این روند گام به گام در حال پیشرفت است. این روند در تمام جنبه‌های خود به چارچوب‌های محدود محدود نشده است. همچنین در این زمینه سهولت خاصی وجود دارد. ما با جدیت دولت به این موضوع نزدیک می‌شویم و گام‌های خود را بر اساس آن برمی‌داریم. ملت ما نیز حمایت خود را از «تورکیه بدون ترور» نشان داده است. چنین فرآیندهای تحریک‌آمیزی نباید طولانی شوند. در این راستا، رئیس مجلس و رهبران گروه ما نهایت حساسیت را نشان می‌دهند و ما با این عزم راسخ به این مسیر ادامه می‌دهیم.

ما نمی‌توانیم از منظری محدود به این موضوع نگاه کنیم. ما صادق خواهیم بود. ما مسئولیت‌پذیر خواهیم بود. ما منطقی خواهیم بود و از برادری خود محافظت خواهیم کرد. ما از وسیع‌ترین منظر به این موضوع نزدیک می‌شویم و بنابراین بر هدف تمرکز می‌کنیم. ما نمی‌توانیم برخوردهایی را که به برادری ملت آسیب می‌رساند، انسجام اجتماعی را آسیب می‌زند و خطر فعال شدن مجدد گسل‌های ایجاد شده توسط تروریسم در گذشته را دارد، تحمل کنیم. برخی از افراد با هویت‌های سیاسی ممکن است اظهارات نامتعارفی مطرح کنند. برخی ممکن است این کار را برای آلوده کردن این روند انجام دهند. بگذارید مشخص شود که هر بیانیه‌ای که در خدمت انسجام اجتماعی نباشد، به هرج و مرج کمک می‌کند و هدف دیگری ندارد. صادقانه بگویم، من معتقدم که ملت ما در برابر چنین تحریکاتی مقاومت کرده است. ملت این روند را پرورش داده و خمیرمایه آن ریشه دوانده است. تقویت جبهه داخلی به معنای از بین بردن اختلافات نیست. ما این را بیهوده نگفتیم. تقویت جبهه داخلی... ما آن را تقویت خواهیم کرد. ما علیرغم اختلافاتمان، زیر پرچم تورکیه متحد خواهیم شد. ما این را «اجماع بزرگ تورکیه» می‌نامیم. این را فراموش نکنیم. ما در این مسیر پیش می‌رویم و می‌دانیم برای رسیدن به هدفمان چه می‌کنیم.

«فصل تروریزم اکنون باید بسته شود»

(در خصوص تصمیم انحلال YPG-PYD) من از طرف مردم برادر سوریه واقعاً از این تصمیم اعلام شده خرسندم. ما این تصمیم و تلاش‌های ادغام را مثبت ارزیابی می‌کنیم. ما، به صفت یک کشور همسایه با مرز بسیار طولانی با سوریه، مسلماً بر اجرای این تصمیم در عمل نظارت داریم. ما بسیار آرزو داریم که سوریه با تمام عناصرش متحد و یکپارچه باشد. این برای توسعه پایدار و ظرفیت‌سازی در سوریه مهم است. ما همیشه در کنار برادران و خواهران سوریه ای خود در این زمینه ایستاده‌ایم و به این کار ادامه خواهیم داد. در این راستا، رئیس جمهور احمد شارع، خدا را شکر، این جریانهای دشوار را با موفقیت رهبری کرده وهمچنان مدیریت می‌کند. ما هم به جریان ادغام وهم به دستاوردهایی که مردم سوریه در مدت کوتاهی بدان دست یافته ‌اند، امیدواریم. من معتقدم که این جریان نه تنها برای تورکیه و سوریه، بلکه برای کل منطقه، دوران جدیدی را آغاز خواهد کرد. اکنون باید فصل تروریزم بسته شود؛ دوران سلاح و خشونت باید پایان یابد.

به صفت تورکیه، ما امروز همان چیزی را در مورد سوریه می‌گوییم که دیروز گفتیم. ما گفتیم که سوریه نمی‌تواند منطقه‌ای باشد که سازمان‌های تروریستی آزادانه در آن به فعالیت  بپردازند. زیرا بی‌ثباتی در آنجا می‌تواند به سرتاسر منطقه سرایت کند و در نهایت ثابت شد که حق با ماست. بنابراین، به نظر می‌رسد که آمریکا اکنون از واقعیت‌های سوریه آگاه شده است. مردم سوریه هزینه بسیار سنگینی پرداخته‌اند، اما سرزمین خود را حفظ کرده‌اند. اکنون آنها در تلاشند تا تمام سوریه را بازسازی کنند. در این راستا، من از همه کشورهای همسایه و دوست دعوت می‌کنم تا در بازسازی و نوسازی سوریه کمک کنند. و ما به این فراخوان ادامه خواهیم داد. وضعیت سوریه همچنین از نظر اثبات اینکه دیدگاه ما چقدر صحیح و سیاست ما در قبال سوریه چقدر واقع‌بینانه است، مهم است. مبارزه با تحریکات نیز مهم است. ضروری است که هیچ فضایی به کسانی که می‌خواهند صلح داخلی سوریه را تضعیف کنند، داده نشود. مسیر ثبات سوریه از پاکسازی بذرهای اختلاف می‌گذرد.

"ما گزینه‌های تورکیه را افزایش می‌دهیم"

(در مورد انتقال S-400 به یک کشور ثالث) ما در مورد هر موضوعی در دستور کار دوجانبه خود با آقای پوتین صحبت کردیم. همانطور که می‌دانید، تورکیه یکی از شرکای برنامه F-35 بود. این کشور سهم قابل توجهی در این برنامه داشت. بحث‌های ما در مورد الحاق مجدد تورکیه به این برنامه ادامه دارد. ما معتقدیم که به محض اتمام مراحل در آمریکا، این موضوع کنار گذاشته خواهد شد. در حین انجام تمام این تلاش‌های دیپلماتیک، ما از KAAN دست نمی‌کشیم. ما از توسعه سیستم‌های دفاع هوایی خود دست نمی‌کشیم. برعکس، ما گزینه‌های تورکیه را افزایش می‌دهیم. این همان چیزی است که یک تورکیه قوی در پی آن است. این نقشه راه برای یک تورکیه قوی است.

"نیاز به کار و فعالیت در راستای تضمین دائمی امنیت حمل و نقل بحری تجاری در بحیره ای  سیاه وجود دارد"

(هدف قرار دادن کشتی‌های تجاری در بحیره ای  سیاه) امنیت تمام حمل و نقل بحری غیرنظامی در بحیره ای  سیاه برای ما مهم است، نه فقط کشتی‌هایی که حامل بیرق تورکیه بوده و یا توسط شرکت‌های تورکیه‌ای اداره می‌شوند. درگیری بین طرفین نباید به جایی برسد که امنیت غیرنظامیان و زندگی تجاری را به خطر بیندازد. به همین دلایل، ما با دیدگاه بسیار وسیع‌تری عمل می‌کنیم. ما باید این مشکل را حل کنیم. زیرا آسیبی که ایجاد می‌کند به شکل تصاعدی در حال افزایش است. نیاز به کار و کوشش برای تضمین دائمی امنیت حمل و نقل بحری تجاری در بحیره ای  سیاه وجود دارد. می‌خواهم به صراحت بگویم که ما شاهد تجدید بحران حبوبات وغله جات، به ویژه در قاره آفریقا هستیم. مفید است که قبل از تشدید بیشتر مشکل، ابتکار عمل را به دست بگیریم.

"یونان باید از این مسیر اشتباهی که در پیش گرفته است، برگردد."

(در مورد مسلح کردن جزایر غیرنظامی خود توسط یونان) چه باید بکنیم؟ وظیفه ما چیست؟ انجام آنچه لازم است. ما می‌گوییم که باید براساس حسن همجواری با یونان پیش برویم. اگرصدای خود را از سرزمین اصلی خود، از کاش، به یونان بلند کنیم، آنها صدای ما را می‌شنوند، اینطور نیست؟ اما ما در هر موضوعی صادق بوده‌ایم. ما طرف سازنده بوده‌ایم. با این حال، اغلب اوقات شاهد بازگشت نیت‌های خوب خود نبوده‌ایم. یونان اکنون باید این را درک کند: تورکیه هیچ نقشه‌ای برای سرزمین کسی ندارد، اما به کسی اجازه نمی‌دهد که حقوق خود را نقض کند. نادیده گرفتن و نقض توافق‌نامه‌های بین‌المللی به نفع هیچ کس نخواهد بود. هر کسی که برخورد آرام و معقول تورکیه را به صفت ضعف تعبیر کند، آشکارا می‌گویم که اشتباه بزرگی مرتکب می‌شود. یونان باید از این مسیر اشتباهی که در پیش گرفته است، بازگردد و از مسلح کردن جزایر غیرنظامی خود دست بردارد. تاریخ راهنمای بسیار خوبی برای کسانی است که از آن درس می‌گیرند. ما به تلاش برای صلح، امنیت و ثبات در منطقه خود ادامه خواهیم داد. شود، دوران سلاح و خشونت باید پایان یابد. این دوران اکنون باید به پایان برسد.