در مورد یک موضوع نسبتاً بحث برانگیز صحبت خواهیم کرد: درمان با هوش مصنوعی. هوش مصنوعی دیگر فقط یک سیستم نیست که معلومات را فراهم می سازد؛ بلکه به یک تکنالوژی تبدیل می گردد که با احساسات درگیر می شود و در پروسه های روانشناختی دخیل است.
در سال های اخیر، افراد، به ویژه آنهایی که در دسترسی به خدمات درمانی سنتی با مشکلات روبرو هستند، در جستجوی حمایت احساسی خود به اپلیکیشن های هوش مصنوعی روی آورده اند. دسترسی مداوم به آن ها، مزایای هزینه ای و این احساس که می توان فضای شخصی را راحتتر محافظت کرد، جذابیت این سیستم ها را افزایش می دهد.
اما وقتی صحبت از روانشناسی انسان می شود، سوال این است: آیا "قابل دسترس بودن" به تنهایی کافی است؟
به همراه روانشناس کلینیکی اِرَم آق یوز چایلاق پاسخ این سوال را جستجو کردیم.
آیا پاسخ های هوش مصنوعی واقعاً می توانند یک نوع «درمان» باشند؟
اپلیکیشن های مبتنی بر هوش مصنوعی می توانند پاسخ های به ظاهر همدلانه ای را ارائه کنند. اما آیا این پاسخ ها می تواند یک رابطه مصون و دگرگون کننده را که توسط یک پروسه واقعی روان درمانی ارائه می شود، ایجاد کند؟
به گفته ارم آق یوز چایلاک، این ممکن نیست. چایلاک چنین می گوید:
"چنین پاسخ هایی می تواند یک فضای حمایتی را فراهم سازد. اما، از آنها توقع نمی رود که همان فضایی را که در رابطه با یک درمانگر انسانی وجود دارد، فراهم کنند. رابطه درمانی شامل عوامل زیادی است که هوش مصنوعی در حال حاضر نمی تواند آن را فراهم سازد، و دارای کیفیت های التیام بخش و محافظتی مانند تماس انسانی، یک چارچوب محدود، پاسخگویی، معیارهای اخلاقی، شفافیت، رضایت، و حریم خصوصی و امنیت معلومات است."
پروسه درمان نه تنها شامل شناسایی مشکلات بلکه بازسازی آنها در یک رابطه مصون نیز می گردد. در این رابطه، هوش مصنوعی فقط می تواند حمایت سطحی را فراهم سازد.
چایلاک در ادامه می گوید: "از آنجا که این رابطه با اجزای یک رابطه انسانی مطابقت ندارد، حمایت روانی ارائه شده توسط هوش مصنوعی ممکن است ناکافی باشد."
مطالعات با استفاده از هوش مصنوعی نشان داده است که هوش مصنوعی می تواند درمانگران را در تدوین قضیه با ارائه تحلیل جامع معلومات داده شده، حمایت کند. بعضی از مطالعات همچنان نشان داده است که این امر در ساحاتی مانند غربالگری افراد مراجعه کننده و شناسایی علایم مفید است.
اما، اطمینان از امنیت معلومات و فراهم ساختن حمایت مطابق با معیارهای اخلاقی نیز مهم است. اصل پاسخگویی نیز بسیار مهم است. هوش مصنوعی در قبال آسیب احتمالی که یک فرد ممکن متحمل شود، پاسخگو نیست.
از اینرو، با استانداردهای فعلی، نمی توان توقع داشت که هوش مصنوعی همان رابطه و حمایت پروسه را مانند یک درمانگر انسانی فراهم سازد.
حال سوال این است که آیا درمان فقط عبارت از کلمات است؟
در پروسه درمانی، نه تنها گفتار بلکه حالت های صورت، لحن صدا، تماس چشمی و حرکات نیز یک نقش التیام بخش را بازی می کند. اینجاست که بزرگترین نقصان هوش مصنوعی آغاز می گردد.
چایلاک این موضوع را اینگونه توضیح می دهد:
" انسانها از طریق نورون های آینه ای با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند. به این معنی که ما میتوانیم حالت های صورت یک شخص را با استفاده از نورون های آینه ای خود درک و منعکس نماییم. به این شیوه، می توانیم با احساسات آن شخص همدردی و ارتباط برقرار کنیم.
حالات چهره ما نیز منعکس کننده احساسات فرد است. زمانیکه ما همدردی می کنیم، ذهن و بدن ما با آن شخص همنوایی می کند. این امر نیز یک منبع است که ما را قادر می سازد تا روابط انسانی بسازیم و احساس امنیت کنیم.
هوش مصنوعی در اینجا محدودیت هایی را از نظر حس کردن ارتباط انسانی ایجاد می کند. بنابراین، ممکن است ارائه ویژگی های ارتباطی یک درمانگر انسانی با یک مراجعه کننده ممکن نباشد."
امنیت معلومات نیز در معرض خطر است
بعضی از کاربران می گویند که انتقال احساساتشان به هوش مصنوعی آسانتر است. اما، این سهولت سوالات جدی در مورد امنیت معلومات را مطرح می کند.
چایلاک هم خطرات تخنیکی و هم خطرات اخلاقی را درباره این موضوع برجسته می سازد:
"استفاده از هوش مصنوعی در درمان، نگرانی هایی را در مورد حریم خصوصی و امنیت معلومات ایجاد می کند. معلومات مراجعه کننده ها بسیار حساس است و اطمینان از محافظت از آنها در برابر دسترسی یا استفاده غیرمجاز بسیار مهم است.
برای کسانی که بخاطر این پروگرام درخواست می دهند، بسیار مهم است که بدانند که هوش مصنوعی چگونه معلومات را مدیریت می کند، کجا ذخیره می شود و چه کسی به آنها دسترسی خواهد داشت.
برعلاوه، سیستم های هوش مصنوعی می توانند با انعکاس دادن جهتگیری معلوماتی که بر اساس آنها آموزش دیده اند، تبعیض آمیز باشند. این موضوع می تواند منجر به رفتار غیرعادلانه یا تبعیض آمیز با مراجعه کننده ها گردد."
نیاز انسان به انسان ها هرگز پایان نخواهد یافت
تکنالوژی در حال پیشرفت است، سیستم ها در حال تکامل هستند. اما چیزی که روح انسان نیاز دارد به همان شکل باقی می ماند: یک ارتباط واقعی.
چایلاق، روانشناس کلینیکی معتقد است که این شکاف هرگز از بین نخواهد رفت:
"حتی زمانیکه سیستم های هوش مصنوعی پیشرفته تر می شوند، تصور کردن اینکه آنها بشکل کامل جایگزین درمانگران شوند، دشوار است. در پروسه درمان، رابطه درمانی یک منبع مهم در پروسه تغییر است. در جریان درمان، مراجعه کننده نیاز دارد تا یک رابطه همدردی و حمایوی را با یک فرد متخصص ایجاد کرده و یک ارتباط انسانی و مصون را تجربه کند."
ما یاد گرفته ایم که درمان با هوش مصنوعی ممکن در بعضی موارد تسکین موقتی فراهم سازد. اما، التیام واقعی هنوز هم از طریق تماس انسانی، یک ارتباط مصون، و یک رابطه تخصصی ممکن است.
فراموش نکنیم؛ تکنالوژی می تواند یک وسیله باشد، اما هیچگاه نمی تواند جایگزین یک درمانگر شود.
