در تاریکی بی ‌پایان فضا، جایی که ستاره گان به شدت می ‌درخشند و سیاره‌ ها به طور بی‌ صدا در حال چرخش هستند، یک خطر پنهان در فضا موجود است. و این تهدید هر روز در حال بزرگ‌تر شدن است، به آرامی بالای سر ما جمع می ‌شود. آیا تا به حال در مورد زباله‌ های فضایی چیزی شنیده ‌اید؟

زباله‌ های فضایی، اجسام ساخته دست بشر هستند که دیگر هیچ کاربردی ندارند و در فضا رها شده‌اند. این‌ها می‌ توانند قطعات ماهواره ‌های مرده باشند یا حتی ذرات رنگی که از هنگام پرتاب فضاپیما جدا می ‌شوند. ناسا تخمین می‌ زند که بیش از ۹۳۰۰ تن زباله فضایی در مدار زمین وجود دارد. این معادل وزن ۱۵۰۰ فیل یا ۱۲۵۰۰ موتر است!

این زباله‌ ها با سرعت‌ های باور نکردنی حرکت می ‌کنند. حتی یک ذره کوچک به اندازه یک دانه گندم می‌تواند به فضاپیما آسیب جدی وارد کند. اولین حادثه ثبت شده مرتبط با زباله‌ های فضایی در سال ۱۹۸۳ اتفاق افتاد، زمانی که یک ذره رنگی به اندازه ۰.۲ میلی ‌متر به پنجره شاتل فضایی چلنجر برخورد کرد.

حتی برخورد با چیزی به کوچکی ذره رنگ می ‌تواند ماهواره‌ای را به تکه‌های کوچک تقسیم کند و زباله‌های بیشتری ایجاد کند. این واکنش زنجیره‌ای به نام "سندرم کسلر" شناخته می‌شود، که توسط یکی از دانشمندان ناسا در سال ۱۹۷۸ مطرح شد و هشدار می ‌داد که اگر زباله‌های فضایی افزایش یابند، مدار زمین دیگر قابل استفاده نخواهد بود.

بیشتر زباله‌های فضایی در منطقه‌ای به نام مدار پایین زمین (LEO) قرار دارند. این منطقه در حدود ۱۶۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر بالاتر از سطح زمین واقع شده است. ایستگاه فضایی بین‌المللی در اینجا فعالیت می ‌کند و ماهواره‌ ها در این منطقه به تصویربرداری می ‌پردازند. اما بیشتر زباله‌ های فضایی نیز در همینجا جمع شده‌ اند.

در حال حاضر، بیش از ۴۵۰۰ ماهواره فعال در LEO وجود دارد و علاوه بر آن، حدود ۳۰۰۰ ماهواره غیرفعال نیز در این منطقه سرگردان و بی ‌فایده هستند. پروژه‌های جدید فضایی مانند کلاستر ماهواره‌های میگا ستار از  اسپیس ایکس، مشکل را پیچیده ‌تر می ‌کنند و هزاران جسم جدید را به این زباله‌ های مداری اضافه می‌ کنند.

حالا ممکن است بپرسید: "چطور همه این زباله‌ های فضایی را پیگیری می‌ کنیم؟" این کار آسانی نیست. وزارت دفاع ایالات متحده امریکا با استفاده از ترکیبی از سنسور های نوری و رادار، بیش از ۲۹۰۰۰ جسم ثبت شده در فضا را پیگیری می ‌کند. این سیستم که شبکه نظارت فضایی (SSN) نامیده می‌شود، به دنبال هر چیزی از ماهواره‌های غیرفعال گرفته تا قطعات کوچک ‌تر می ‌گردد.

اما مشکل اینجاست که آنها فقط قادر به پیگیری اجسام بزرگ به اندازه یک توپ بیسبال هستند. شناسایی چیزهای کوچکتر دشوارتر است و خطر اصلی همینجاست. این ذرات ریز که با سرعت‌های غیرقابل تصور حرکت می ‌کنند، هنوز هم می ‌توانند به فضاپیماها آسیب بزنند.

در حالیکه ما فضا را کشف می ‌کنیم، باید این محیط را برای نسل‌ های آینده حفظ کنیم.

پس برای تمیز کردن این آشفته ‌بازی چه باید کرد؟ زباله‌های فضایی به طور خودکار از بین نمی ‌روند. یا در نهایت تا زمانی که به جو زمین سقوط کنند، در مدار باقی می ‌مانند - یا اینکه همچنان در مدار باقی می ‌مانند. اما یافتن راه‌حل آسان نیست.

یکی از گزینه‌ها، به نام پاکسازی فعال زباله ‌های فضایی (ADR) است. این به معنای گرفتن ماهواره‌های خراب یا قطعات بزرگ زباله و بازگرداندن آنها به زمین است تا بسوزند.

رئیس دفتر فضای پاک اروپا، لوئیسا اینوکنتی، اعلام کرد که آنها بیش از ده سال است که روی یک ماموریت پاکسازی زباله‌ های فضایی کار می ‌کنند. پروژه‌ای به نام ClearSpace-1  در سال ۲۰۲۵ پرتاب خواهد شد که به مانند یک "پنجه فضایی" بزرگ طراحی شده است تا قطعات زباله را بگیرد و آنها را به زمین بازگرداند.

شرکت جاپانی Astroscale نیز یک سیستم به نام Elsa-D را توسعه داده است که از دو فضاپیما برای گرفتن زباله‌ های فضایی استفاده می ‌کند. آنها در سال ۲۰۲۱ یک آزمایش موفق انجام دادند. برخی از پژوهشگران حتی در حال آزمایش لایزرها برای پائین دادن زباله‌ ها از مدار هستند. با وجود که تخیلی به نظر می آید دانشمندان آسترالیایی تکنولوژی لایزر را برای پاکسازی ناحیه اطراف ماهواره‌های حیاتی آزمایش کرده‌ اند.

اما تمام این راه‌ حل‌ ها هزینه بالایی دارند. تکنولوژی ارزان نیست و همانطور که یکی از ستاره ‌شناسان دانشگاه هاروارد می‌گوید: "تا زمانی که زباله‌ های فضایی مشکل بسیار بزرگتری نشوند، دولت‌ها و شرکت‌ ها نخواهند خواست پول خرج کنند."

در حال حاضر، بهترین رویکرد این است که از تولید زباله‌ های جدید جلوگیری کنیم. یکی از گام‌ های مهم در این زمینه، خارج کردن ماهواره‌ ها از مدار به محض اتمام ماموریت آنهاست. این کار مقدار زباله در فضا را کاهش خواهد داد.